fbpx Δίαιτα ελεύθερη σε γλουτένη: Μύθοι και πραγματικότητες | CHEFistry
Gluten
Δίαιτα ελεύθερη σε γλουτένη: Μύθοι και πραγματικότητες

Σύμφωνα με τις τελευταίες έρευνες, το μέγεθος αγοράς των ελεύθερων σε γλουτένη προϊόντων αναμένεται να φτάσει τα 32.39 εκατομμύρια δολάρια το 2025. Η ταχεία αυτή αύξηση φαίνεται να οφείλεται κυρίως στην υπερπροβολή των gluten-free προϊόντων μέσω διαδικτύου και στην αυξανόμενη συχνότητα των ασθενειών που σχετίζονται με τη διατροφή και τον τρόπο ζωής γενικότερα. Παρά το γεγονός οτι η εισβολή των προϊόντων χωρίς γλουτένη στην κοινωνία προσφέρει - σε ορισμένες περιπτώσεις - σοβαρά πλεονεκτήματα, η τυφλή στροφή στη δίαιτα χωρίς γλουτένη εγκυμονεί κινδύνους.

Η Κοιλιοκάκη και η Ευαισθησία στη Γλουτένη

Η Κοιλιοκάκη (Εντεροπάθεια Ευαίσθητη στη Γλουτένη), είναι μια αυτοάνοση νόσος που προσβάλλει κυρίως το λεπτό έντερο και οφείλεται σε μια φλεγμονώδη διεργασία που πυροδοτείται απο συγκεκριμένες πρωτεϊνες της τροφής, τις προλαμίνες. Οι προλαμίνες ανήκουν σε μια κατηγορία πρωτεϊνών γνωστές ως γλουτένη και ανευρίσκονται κυρίως σε δημητριακά όπως το σιτάρι, η σίκαλη, το κριθάρι, η βρώμη, το καμούτ και τα παράγωγά τους. Η κατεργασία τους στο επίπεδο το εντερικού κυττάρου θεωρείται ότι διεγείρει την ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού, υπεύθυνη για τα συμπτώματα της νόσου. Η νόσος έχει γνωστή κληρονομικότητα, η οποία εντοπίζεται σε πολλαπλούς γενετικούς παράγοντες. Η κλασσική συμπτωματολογία της Κοιλιοκάκης περιλαμβάνει την καθυστερημένη σωματική ανάπτυξη στην παιδική ηλικία και διάρροια, στεατόρροια, απώλεια βάρους, γενικευμένη καταβολή και αδυναμία στους ενήλικες. Καθώς η νόσος εξελίσσεται, η συνεχιζόμενη βλάβη στο εντερικό επιθήλιο μπορεί να οδηγήσει τελικά σε αδενοκαρκίνωμα και λέμφωμα του λεπτού εντέρου. Η διάγνωση της νόσου γίνεται μέσω ορολογικών και ιστολογικών (βιοψία εντέρου) κριτηρίων. Χαρακτηριστικό της Κοιλιοκάκης είναι ότι δεν περιορίζεται στο έντερο, με τις εξωεντερικές εκδηλώσεις να περιλαμβάνουν μεταβολική νόσο των οστών, αρθρίτιδα, νευροψυχιατρικές διαταραχές και νεφρική νόσο. Γνωστή τέλος είναι και η συσχέτιση της με άλλες νόσους, όπως ο τύπου Ι Διαβήτης, το σύνδρομο Down, η Ερπητόμορφη Δερματίτιδα και η νοσος του Θυρεοειδούς.

Gluten Intolerance

Τα τελευταία χρόνια, πολλοί ερευνητές αναγνωρίζουν ένα νέο κλινικό σύνδρομο, γνωστό ως Ευαισθησία στη Γλουτένη (Non-Celiac gluten sensitivity). Η Ευαισθησία στη Γλουτένη περιγράφει την κατάσταση στην οποία εμφανίζεται συμπτωματολογία Κοιλιοκάκης, ως αντίδραση σε δίαιτα που περιλαμβάνει γλουτένη, σε άτομα στα οποία δεν μπορεί να τεθεί η διάγνωση της Κοιλιοκάκης με βάση ορολογικά ή ιστολογικά κριτήρια. Οι περισσότεροι πάσχοντες εμφανίζουν συμπτωματολογία που περιορίζεται στο έντερο, αν και εξωεντερικές εκδηλώσεις έχουν επίσης αναφερθεί. Η παθοφυσιολογία του συνδρόμου δεν έχει πλήρως αποσαφηνιστεί. Αρκετές έρευνες δείχνουν ότι εμπλέκεται και ο μηχανισμός του "εικονικού φαρμάκου" (placebo effect), ως η υποκειμενική αντίληψη βελτίωσης των συμπτωμάτων μετά την εφαρμογή δίαιτας ελεύθερης σε γλουτένη, χωρίς η δίαιτα αυτή να έχει οποιαδήποτε πραγματική επίδραση. Επιπλέον, έχει προταθεί και η μη εμπλοκή της γλουτένης στον παθογενετικό μηχανισμό και, αντ'αυτού, η εμπλοκή μερικών μη απορροφήσιμων υδατανθράκων μικρών αλύσων. Αυτοί οι υδατάνθρακες συνήθως αφαιρούνται κατα την επεξεργασία των ελεύθερων σε γλουτένη τροφίμων, κάτι που πιθανόν να εξηγεί την ύφεση των συμπτωμάτων με εφαρμογή της ελεύθερης σε γλουτένη δίαιτας. Το τοπίο γίνεται ακόμα πιο θολό, με την εμφάνιση συσχέτισης του συνδρόμου Ευαισθησίας στη Γλουτένη με το σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου, αλλά και τη Δυσανεξία στη Λακτόζη. Διαγνωστικά κριτήρια δεν υπάρχουν για το σύνδρομο Ευαισθησίας στη Γλουτένη, με τη διάγνωση να γίνεται αφού καταργηθεί το ενδεχόμενο Κοιλιοκάκης ή Αλλεργίας στο σιτάρι, καθώς και άλλων νόσων με παρόμοια συμπτωματολογία (διάγνωση εξ'αποκλεισμού).

Η Κοιλιοκάκη, το σύνδρομο Ευαισθησίας στη Γλουτένη και άλλες σχετιζόμενες νοσολογικές οντότητες, τείνουν να τοποθετούνται πλεόν κάτω απο το γενικότερο όρο "Διαταραχές Σχετιζόμενες με τη Γλουτένη".

Η ελεύθερη σε γλουτένη δίαιτα και οι Διαταραχές Σχετιζόμενες με τη Γλουτένη

Η αναγνώριση της τροποποίησης της διατροφής ως μέσο για την αντιμετώπιση της Κοιλιοκάκης έχει γίνει ήδη απο το 19ο αιώνα. Η πρόοδος της επιστήμης επέτρεψε την αναγνώριση των τροφίμων που περιέχουν γλουτένη και τη σύσταση για αποφυγή τους στους πάσχοντες. Με την πάροδο του χρόνου, η λίστα με τα διαθέσιμα επεξεργασμένα τροφίμα, στα οποία έχει αφαιρεθεί ή και αντικατασταθεί η γλουτένη με υποκατάστατα, έχει επεκταθεί σε βαθμό που οι πάσχοντες να μπορούν να απολαμβάνουν σχεδόν κάθε μορφή τροφίμου. Η ελεύθερη σε γλουτένη δίαιτα αποτελεί μέχρι και σήμερα τη μοναδική θεραπέια για την Κοιλιοκάκη. Η ίδια θεραπεία προτείνεται και στο αμφιλεγόμενο σύνδρομο Ευαισθησίας στη Γλουτένη, εφόσον η εφαρμογή της οδηγήσει σε ύφεση της συμπτωματολογίας.

Η αγορά των ελεύθερων σε γλουτένη προϊόντων, τα οφέλη αλλά και οι συνέπειες

Η τάση για καθυστερημένη διάγνωση της Κοιλιοκάκης απο τους κλινικούς Ιατρούς - η οποία εντοπίζεται κυρίως στη συνηθισμένη πλέον εμφάνιση της νόσου με μη-κλασσική συμπτωματολογία -, αλλά και η εμφάνιση στο χώρο της Υγείας ασαφώς οριοθετημένων κλινικών συνδρόμων όπως η Ευαισθησία στη Γλουτένη και το Ευερέθιστο Έντερο, ενέτειναν την ανασφάλεια της κοινωνίας για τις επιπτώσεις της διατροφής στην Υγεία. Οι συνθήκες αυτές, όπως είναι λογικό, κρίθηκαν ιδιαίτερα ευνοϊκές για την επένδυση στην επέκταση της αγοράς των επεξεργασμέων gluten-free τροφίμων. Όλο και μεγαλύτερο μέρος του καταναλωτικού κοινού υιοθετεί πλέον την ελεύθερη σε γλουτένη διατροφή, επιλέγοντας να εστιάζει στα πιθανά οφέλη στην Υγεία του και αγνοώντας παράλληλα τις πιθανές συνέπειες. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του συνόλου αγνοεί αν έχει προδιάθεση για εμφάνιση Κοιλιοκάκης, ή ακόμα και ενεργή νόσο η οποία εμφανίζεται χωρίς την κλασσική της συμπτωματολογία.

Gluten Free Food Shelf

Η γλουτένη θεωρείται ως συστατικό μικρής διατροφικής αξίας και η αφαίρεση και αντικατάσταση της στα τα τρόφιμα αποτελέι σχετικά εύκολη διαδικασία. Αυτό συντελεί στη ραγδαία επέκταση της ποικιλίας των διαθέσιμων gluten-free προϊόντων. Εξαιρώντας το υψηλό οικονομικό κόστος που μπορεί να έχει για τον καταναλωτή η δίαιτα χωρίς γλουτένη, το όφελος της απομάκρυνσης απο τον κίνδυνο εμφάνισης Κοιλιοκάκης ή και των επιπλοκών της κρίνεται ιδιαίτερα μεγάλο. Ωστόσο, το πραγματικό όφελος απο μια τέτοια κίνηση περιορίζεται στην Κοιλιοκάκη και στις Σχετιζόμενες με Γλουτένη Διαταραχές γενικότερα. Οτιδήποτε άλλο προβάλλεται ως όφελος, κυρίως μέσω διαφήμισης, δεν έχει αποδεικτεί σε ερευνητικό επίπεδο.

Η εφαρμογή δίαιτας χωρίς γλουτένη ελλοχεύει αρκετούς κινδύνους. Η τυφλή αντικατάσταση τροφίμων απο τα αντίστοιχα gluten-free μπορεί να οδηγήσει σε διατροφικές ανισορροπίες. Κάθε gluten-free προϊόν περιλαμβάνει και διαφορετικά υποκατάστατα της γλουτένης. Αυτά συνήθως αποτελούν λιπίδια και υδατάνθρακες, το ποσοστό των οποίων μπορεί να είναι ιδιαίτερα αυξημένο σε μερικά προϊόντα. Πρέπει επίσης να τονιστεί και η ανεπάρκεια σημαντικών διατροφικών στοιχείων σε αρκετα gluten-free προϊόντα, όπως ο σίδηρος και οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β.

Τέλος, κρίνεται σκόπιμο να αναφερθεί η επίπτωση της εφαρμογής της δίαιτας χωρίς γλουτένη αυθαίρετα, χωρίς κλινική διάγνωση και σύσταση απο Ιατρό. Οι διαγωστικές διαδικασίες για την Κοιλιοκάκη, στηρίζονται στην παρουσία ενεργού ανοσολογικού μηχανισμού κατα της γλουτένης. Η απομάκρυνση επομένως της γλουτένης απο τη διατροφή καθιστά τη διάγνωση πιθανής νόσου εξαιρετικά δυσχερή, με αποτέλεσμα πολλές περιπτώσεις νόσου να διαφεύγουν της προσοχής των Ιατρών. Αυτό συντελεί στη διαιώνιση του φαύλου κύκλου της καθυστερημένης ή μη διάγνωσης μιας σοβαρής νόσου και της εντεινόμενης ανησυχίας και απαξίωσης της κοινωνίας προς την επιστήμη της Υγείας.

Ολα όσα αναφέρθηκαν ανωτέρω καθιστούν απαραίτητη την ορθολογική και προσεκτική εφαρμογή της ελεύθερης σε γλουτένη δίαιτας. Η δίαιτα χωρίς γλουτένη απευθύνεται αποκλειστικά στους πάσχοντες απο Διαταραχές Σχετιζόμενες με τη Γλουτένη. Το συγκεκριμένο κοινό αποτελεί μέρος του καταναλωτικου κοινού και οφείλει να είναι σωστά εκπαιδευμένο ώστε να επιλέγει τα προϊόντα με βάση τη διατροφική τους αξία. Μέσα στα πλαίσια της μεγάλης ανάπτυξης της αγοράς των gluten-free προϊόντων, ο Εθνικός Φορέας Επιτήρησης Τροφίμων (ΕΦΕΤ) προχώρησε πρόσφατα στη δημοσίευση ενός σύντομου άρθρου για την ενημέρωση του καταναλωτικού κοινού για τη γλουτένη, κίνηση την οποία η CHEFistry επικροτεί.

Παραπομπές
  • Wild D, Robins G, Burley V, Howdle P. Evidence of high sugar intake, and lowfibre and mineral intake, in the gluten-free diet. Aliment Pharmacol Ther2010;32(4):573e81.
  • Siri-Tarino PW, Sun Q, Hu FB, Krauss RM. Saturated fatty acids and risk ofcoronary heart disease: modulation by replacement nutrients. Curr Athe-roscler Rep 2010;12(6):384e90.
  • Saturni L, Ferretti G, Bacchetti T. The gluten-free diet: safety and nutritionalquality. Nutrients 2010;2(1):16e34.
  • Gluten-Free Products Market Size, Share & Trends Analysis Report By Product (Bakery Products, Dairy/Dairy Alternatives, Meat/Meat Alternatives), By Distribution (Grocery Stores, Mass Merchandiser), And Segment Forecasts, 2019 - 2025.
  • UpToDate: Pathogenesis, epidemiology, and clinical manifestations of celiac disease in adults.

SHARE